Spadkodawca może swobodnie rozporządzić majątkiem w testamencie, ale najbliżsi mają prawo do zachowku — roszczenia pieniężnego, które chroni ich przed całkowitym pominięciem.
Kto ma prawo
Zachowek przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Uprawnieni nie dziedziczą w razie pominięcia w testamencie lub mogą otrzymać mniej niż należny zachowek.
Wysokość
Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego zachowek wynosi:
- dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który przypadałby przy dziedziczeniu ustawowym, jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym,
- połowę tej wartości w pozostałych przypadkach.
Co wchodzi do obliczeń
Wartość zachowku wylicza się nie tylko z majątku pozostawionego w chwili śmierci, ale także z uwzględnieniem darowizn dokonanych przez spadkodawcę. Darowizny na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku nie są doliczane, jeśli dokonano ich przed więcej niż dziesięcioma laty przed otwarciem spadku (art. 994 Kodeksu cywilnego). Dla darowizn na rzecz zstępnych obowiązują odrębne zasady. Zobacz też: Darowizna mieszkania dziecku.
Od kogo można żądać
Roszczenie kieruje się co do zasady do spadkobierców, a w określonych sytuacjach także do osób, które otrzymały darowiznę od spadkodawcy. Zachowek jest zasądzany w formie pieniężnej.
Terminy
Roszczenie o zachowek przedawnia się po upływie pięciu lat — co do zasady od ogłoszenia testamentu, a w przypadku roszczenia do osoby obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny — od otwarcia spadku. Dokładny początek biegu terminu zależy od sprawy.
Wydziedziczenie
Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych zachowku z przyczyn wskazanych w przepisach. Osoba planująca testament powinna to rozważyć z notariuszem. Szczegóły: Testament notarialny.
Umów konsultację: kontakt.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.